نام «غدد درون ریز» را شما هم شنیده اید اما آیا می دانید تعریف «غده درون ریز» چیست؟ و چه وظیفه ای بر عهده دارد؟


نام «غدد درون ریز» را شما هم شنیده اید اما آیا می دانید تعریف «غده درون ریز» چیست؟ و چه وظیفه ای بر عهده دارد؟

«غدد درون ریز» به مجموعه غده های موجود در بدن گفته می شود که ترشحات خود را به داخل خون می ریزد. این غدد هورمون های مختلفی ترشح می کند که بر روی سلول ها، اندام ها و عملکرد بدن اثر می گذارد.هورمون ها مواد شیمیایی است که در داخل خون ترشح و از طریق جریان خون به سلول های هدف خود تاثیر می گذارد. برای آشنایی بیشتر با انواع غدد درون ریز و نحوه فعالیت و تاثیرگذاری آن ها با دکتر ��حسن خوش نیت نیکو، فوق تخصص غدد درون ریز و متابولیسم گفت و گو کردیم.وی غدد درون ریز را شامل هیپوتالاموس و هیپوفیز، غده تیروئید، پاراتیروئید، لوزالمعده یا پانکراس، غدد جنسی، غده فوق کلیوی یا آدرنال که بالای کلیه قرار گرفته است بر می شمارد.

وی با اشاره به این که بافت چربی بدن نیز هورمون های مختلفی ترشح می کند که در حیطه مطالعات غدد درون ریز مورد بررسی قرار می گیرد، می افزاید: بافت چربی به عنوان یک غده مجزا شناخته نمی شود. این فوق تخصص غدد در پاسخ به این پرسش که غدد لنفاوی و غدد دستگاه گوارش در این تقسیم بندی جزو غدد درون ریز قرار می گیرد یا خیر؟ می افزاید: غدد لنفاوی جزو غدد درون ریز نیست و هورمونی ترشح نمی کند همچنین دستگاه گوارش نیز هورمون های مختلفی را ترشح می کند ولی جزو غدد درون ریز طبقه بندی نمی شود. از آن جا که غدد درون ریز ترشحات مختلفی دارد که هر یک مکانیسم خاص خود را دنبال می کند و بر روی فعل و انفعالات مختلف تاثیر می گذارد بررسی اختلالات این غدد بحث مفصلی است که در قالب یک گزارش گنجانده نمی شود به همین دلیل از دکتر خوش نیت تنها درباره چگونگی و ترشح هورمون های غدد درون ریز می پرسیم.


وی ابتدا از غده هیپوفیز شروع می کند که به گفته وی در واقع فرمانده غدد درون ریز دیگر بدن به حساب می آید و فعالیت غدد دیگر را تحت کنترل و نظارت دارد و میزان هورمونی را که از سایر غدد درون ریز ترشح می شود تنظیم می کند. دکتر خوش نیت می افزاید: غده هیپوفیز تحت تاثیر هیپوتالاموس چندین هورمون ترشح می کند که تحت عنوان هورمون رشد، هورمون های محرک غده تیروئید و هورمون های محرک غدد جنسی، پرولاکتین یا هورمون شیردهی و هورمون محرک غده فوق کلیوی می باشد.

غده تیروئید نیز ۲ نوع هورمون ترشح می کند که یکی چهار اتم ید و دیگری سه اتم ید دارد. ید به طور فعال در تیروئید از جریان خون جذب می شود و در ساخت هورمون های تیروئید مورد استفاده قرار می گیرد. هورمون تیروئید در تنظیم متابولیسم یا سوخت و ساز سلول های بدن نقش اصلی را ایفا می کند.غده پاراتیروئید هورمون پاراترومبین ترشح می کند که در تنظیم کلسیم خون نقش دارد و کلسیم خون را در محدوده مشخصی حفظ می کند. هورمون پاراتیروئید با اثر بر روی استخوان ها و کلیه میزان کلسیم خون را تنظیم می کند. این فوق تخصص متابولیسم در ادامه به بیان عملکرد هورمون های لوزالمعده می پردازد که مهم ترین آن انسولین می باشد و از سلول های بتای جزایر لانگرهانس لوزالمعده ترشح می شود.

انسولین درتنظیم قند خون نقش مهمی را ایفا می کند و باعث تسهیل ورود گلوکز به سلول های بدن می شود. هورمون دیگر گلوکاگون است و در مواقع گرسنگی طولانی در افزایش قند خون از طریق افزایش تولید قند در کبد ایفای نقش می کند. همچنین غده فوق کلیوی یا آدرنال نیز هورمون های مختلفی را ترشح می کند از جمله هورمون کورتیزول که در مقابله با استرس نقش اصلی را دارد و کمبود این هورمون در بدن می تواند حیات موجود زنده را به خطر اندازد.

هورمون دیگر به نام آلدسترون است که در تنظیم آب و املاح بدن و حفظ فشار خون اثر می گذارد همچنین مقداری هورمون مردانه نیز از غده آدرنال ترشح می شود.دکتر خوش نیت هورمون های جنسی استروژن و پروژسترون را از ترشح تخمدان ها بر می شمارد که در تنظیم سیکل ماهانه زنان و تخمک گذاری نقش دارد و مقادیر کمی از هورمون تستوسترون که هورمون جنسی مردانه نیز می باشد از تخمدان ها ترشح می شود. بیضه ها نیز باعث تولید هورمون جنسی مردانه تستوسترون که در ایجاد صفات ثانویه جنسی و پدیده بلوغ و باروری نقش اصلی را ایفا می کند می شود.

این مدرس دانشگاه در ادامه چنین می افزاید: در غده هیپوفیز کمبود یا افزایش هر کدام از هورمون ها بیماری خاصی را ایجاد می کند. به عنوان مثال کمبود هورمون رشد باعث کوتاهی قد کودکان می شود و اگر همین هورمون در افراد بالغ کم باشد باعث ضعف و بی حالی، تحلیل توده عضلانی، افزایش بافت چربی زیرپوستی و کاهش توان کاری و افسردگی خواهد شد.از طرفی افزایش ترشح هورمون رشد قبل از بلوغ باعث بیماری ژیگانتیسم و بعد از بلوغ باعث بیماری آکرومگالی می شود.

ژیگانتیسم باعث بلند قدی بیمارگونه و درشت شدن دست و پاها و بزرگ شدن بینی و چانه می شود و در بیماری آکرومگالی که مربوط به ترشح هورمون رشد بعد از بلوغ، یعنی زمانی که صفحات رشد استخوانی بسته شده است، می باشد بنابراین این افزایش ترشح باعث افزایش بیشتر قد نخواهد شد اما باعث بزرگ شدن دست و پا، بینی و چانه می شود و علایم آن سردرد، تعریق زیاد، ضعف عضلانی، خستگی زودرس و عوارض قلبی و عروقی است. وی در ادامه می گوید: افزایش ترشح و تولید پرولاکتین باعث کاهش میل جنسی، ناتوانی جنسی و کاهش تولید اسپرم و باروری در مردان می شود و در زنان نیز خود را با علایمی از قبیل اختلال در عادت ماهانه و در بعضی موارد ترشح شیر نشان می دهد. از جمله مواردی که مادر قادر به شیر دادن نوزاد خود نمی باشد کمبود ترشح پرولاکتین بعد از زایمان می باشد.

کمبود هورمون محرک تیروئید باعث کم کاری این غده و افزایش ترشح آن باعث پرکاری تیروئید می شود. کمبود هورمون محرک فوق کلیوی باعث علایم نارسایی غده فوق کلیوی و افزایش آن باعث پرکاری غده فوق کلیوی و بیماری کوشینگ می شود. دکتر خوش نیت به اختلالات هورمون های جنسی اشاره می کند که باعث اختلال باروری، اختلال میل جنسی و به هم خوردن نظم قاعدگی در زنان می شود. در مورد غده تیروئید که ممکن است با بزرگ شدن حجم غدد تیروئید همراه باشد بیماری گواتر را داریم که این حجیم شدن ممکن است بدون افزایش ترشح هورمون های تیروئید همراه باشد که به آن گواتر ساده می گویند.

در این حالت تیروئید بزرگ شده اما فعالیت هورمونی آن تغییر نکرده است بیماری دیگر غده تیروئید گره یا نودول های تیروئید است که به صورت توده های مشخصی در غده تیروئید دیده می شود. این توده ها در درصد کمی از موارد ممکن است بدخیم یا سرطانی باشد. کم کاری تیروئید بیماری دیگری است که در آن ترشح هورمون های تیروئید کاهش می یابد و افزایش ترشح تیروئید که با افزایش ترشح آن همراه باشد اختلال دیگر غده تیروئید است که تحت عنوان تیروئید سمی شناخته می شود.


وی می افزاید: در غده پاراتیروئید کم کاری باعث افت کلسیم خون و پرکاری باعث افزایش کلسیم خون و پوکی استخوان و سنگ های کلیوی می شود. او به ترشح غده لوزالمعده یا پانکراس اشاره می کند که کمبود ترشح انسولین باعث بیماری دیابت و افزایش ترشح انسولین باعث افت قند خون می شود در دیابت نوع اول که به دلیل کمبود شدید ترشح انسولین در کودکان و نوجوانان دیده می شود و بیماری خودایمن است سیستم دفاعی بدن علیه سلول های سازنده انسولین فعالیت می کند و باعث تخریب این سلول ها می شود.

در دیابت نوع دوم که عمدتا عوامل آن ژنتیکی است و بیشتر در افراد بالای ۳۰ سال بروز می کند کمبود ترشح انسولین به همراه مقاومت به اثر آن در سطح سلول های بدن دیده می شود. دکتر خوش نیت از کم کاری غده فوق کلیوی یاد می کند که باعث ترشح کورتیزول می شود و لاغری، کاهش اشتها، ضعف، بی حالی شدید به همراه دارد که در صورت بی توجهی به درمان آن منجر به مرگ می شود، پرکاری غده فوق کلیوی نیز باعث چاقی، گرد شدن کامل صورت در اثر افزایش بافت چربی جلوی گوش ها و نازک شدن پوست، افزایش فشار و قند خون و پوکی استخوان و ضعف عضلات بدن می شود که بیماری «سندروم کوشینگ» نامیده می شود.

منشاء این بیماری ممکن است اختلال در کار غده هیپوفیز و یا غده فوق کلیوی باشد. و اما بیماری تخمدان پلی کیستیک در زنان که به علت وجود کیست های ریز در هر دو تخمدان ایجاد می شود. این بیماری با افزایش ترشح هورمون های مردانه همراه است و با علایمی از قبیل موهای زاید، آکنه و ریزی موی تیپ مردانه و اختلالات قاعدگی همراه است و درصد کمی از زنان اختلال در تخمک گذاری و ناباروری را به دنبال دارد.

شایان ذکر است که در بیماری تخمدان پلی کیستیک افزایش شیوع دیابت هم دیده می شود. بیماری دیگر تخمدان ها که به علت کاهش ترشح هورمون های زنانه از تخمدان اتفاق می افتد منجر به یائسگی زودرس می شود. در بیضه ها کم کاری هورمون های سازنده تستوسترون باعث اختلال بلوغ کودکان و یا کاهش میل جنسی، ناتوانی جنسی و اختلال تولید اسپرم در مردان می شود. این فوق تخصص غدد درون ریز از چند بیماری یاد می کند که در حیطه بیماری های غدد درون ریز بررسی می شود. از مشکلات چربی خون که به علت تغییر در متابولیسم چربی های خون اتفاق می افتد بحث پوکی استخوان است که شایع ترین بیماری متابولیک استخوان می باشد و عمدتا به دلیل تغییر هورمون های درون ریز به وقوع می پیوندد و در شاخه بیماری های غدد درون ریز مورد بررسی قرار می گیرد.

وی از اختلالات شایع غدد درون ریز به دیابت، پوکی استخوان اختلالات چربی خون، بیماری تخمدان پلی کیستیک، بیماری تیروئید نرمی استخوان و افزایش موهای زاید در زنان اشاره می کند. هر کدام از غدد درون ریز نحوه فعالیت و عملکرد مشخصی دارد و اختلال در کار آن باعث بیماری می شود که برای حفظ سلامت توجه به درمان آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در واقع سیستم درون ریز به همراه سیستم عصبی مدیریت فعالیت های فیزیکی و شیمیایی بدن را برعهده دارد و قطعا هرگونه اختلال در عملکرد آن بر روی سلامت جسم و روان تاثیر خواهد گذاشت.

                        
کلمات کلیدی :
نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه